«آموزش» همواره به عنوان یکی از اصلی‌ترین شاخص‌های ارزیابی جوامع مورد تاکید بوده است؛ به طوریکه یونسکو حد فاصل سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ را به عنوان دهه‌ی ملل متحد برای آموزش در خدمت توسعه پایدار نام نهاده است[i]. تبارشناسی سیاست‌های کلان در این حوزه موید این امر است که رفته‌رفته نقطه تمرکز سیاست‌گذاران از دانشگاه به عنوان گران‌بهاترین منبع توسعه[ii] به مدارس به عنوان مکانی که ظرفیت‌ها و ذهنیت انسانی شکل می‌گیرد[iii]، تغییر جهت داده است وحالا سخن از «آموزش پیش‌دبستانی» است.

    رویکرد مربیان کودکستان‌ها در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۰ به ما گوشزد می‌کند که حالا مهدکودک به کلاس اول ابتدایی تغییر معنا داده است[iv]. شکل‌گیری اقتصاد طبقاتی کودکستانی و به تبع آن خصوصی‌سازی دوران کودکی، به تعبیر اریکسون[v]، نشانی جدی از لزوم توجه به این دوران است. از سوی دیگر فشارهای شدید خانوادگی بر داشتن فرزندانی شایسته، حالا به شکلی ناهنجار بدل به رقابتی سهمگین برای «تربیت کودکان» شده است؛ رقابتی که در آن کودک از لحظه چشم‌باز کردن در برنامه‌ای مکانیکی از این کلاس به آن کلاس می‌رود و تمام اقتصاد خانواده را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد[vi]. همه‌ی این‌ها باعث شده است تا چالش‌های زیادی حول مسئله‌ی آموزش در دوران کودکی پدید آید؛ از بیانیه‌هایی علیه تربیت فرزند[vii] گرفته تا تشویق به آموزش‌های عمومی به جای خصوصی[viii].

    یک راه پیش رو برای مواجهه با چالش‌های آموزش پیش‌دبستانی، جستجوی مسئله درست در همانجایی است که مسئله رخ می‌دهد، یعنی در میان مردم. بدین منظور کمپینی تحت عنوان «آموزش کودکان پیش از دبستان، چالش‌ها و راه‌کارها» در همسا تعریف شد. همسا (Hamsaa.ir) شبکه‌ای تخصصی و اجتماعی متشکل از ۷۳ هزار کاربر است که در آن افراد مسئله‌ها و ایده‌های خود را با دیگران به اشتراک می‌گذارند. در ۳ روز اول این کمپین در مجموع ۷۲ ایده و ۳۰ مسئله مطرح شد. ۳۸۹ نفر اعلام کردند که با این مسئله‌ها درگیر بوده‌اند و ۱۳۱۷ نفر نیز به ایده‌ها رای مثبت دادند. در مجموع ۱۳۵ گفتگوی مجزا نیز در همسا در جریان است.

    کشف استعداد واقعی کودک از مهم‌ترین دغدغه‌های مطرح‌شده است. افراد نگرانند که مسیر آینده فرزندانشان جدای از استعداد ذاتی آن‌ها باشد؛ برای مثال رعنا در پاسخ به این دغدغه نوشته است: « بازی‌هایی برای این گروه سنی طراحی می‌شد که همه شغل‌ها مانند دکتر، مهندس، نجار و غیره به کودک نمایش داده بشه و کودک بتونه خودش رو در اون موقعیت تصور کنه. از استعدادی که کودک به هر یک از شغل‌ها نشون میده می‌شه ارزیابی انجام داد». یکی دیگر از چالش‌های پر تواتر افراد تربیت جنسی در دوران کودکی است؛ برای مثال فرزانه نوشته است: «ضعف و تابویی که داریم «تربیت جنسی» کودکه و آموزش والدینشون که اولا شناخت رفتار بهنجار از نابهنجار بچه رو متوجه بشن و بعد چجوری کودک از خودش در برابر آزار دیگران محافظت کنه». ترس از تحمیل شخصیتی ساختگی در تربیت کودک باعث شده است تا عده‌ای از کاربران درباره ایجاد فرصت‌هایی برای تجربه‌ی زندگی و انتخاب‌گری گفتگو کنند؛ برای مثال مهدی نوشته است: «بعضی از پدر مادرها خیلی به بچه‌هاشون سخت می‌گیرن. گاهی لازمه به بچه‌ها فرصت رشد، خطا و فهمیدن استعدادهای خودشون رو بدیم» و یا کاشانی گفته است: «هفته‌ای یک جلسه درس تو محیط باز داده بشه! پارک، جنگل یا هر جای دیگه که باعث تقویت روابط اجتماعی کودکان، آگاهی از خطرات محیطی، لمس عناصر طبیعت، روحیه گروهی کودکان، تعامل با بزرگترها، مسئولیت و … شود» و یا علی می‌گوید: «برای تقویت قدرت تصمیم‌گیری، موقع بیرون رفتن چند ترکیب لباس جلوی بچه گذاشته بشه تا به میل خودش یکی رو انتخاب کنه». ورود تکنولوژی‌های جدید مثل موبایل به فضای کودکان، نگرانی از دیدن واقعیت‌های نابهنجار جامعه، پرورش خلاقیت و نحوه یادگیری تعاملات اجتماعی نیز از دیگر دغدغه‌های مطرح شده است.

فارغ از تحلیل‌های عمقی بعد از کمپین همسا (که هنوز هم در جریان است)، باید توجه داشت که جمع‌سپاری مسئله‌ی حاضر در این شبکه‌اجتماعی تنها نمونه‌ای از توان عملیاتی کشف، تدقیق و جستجوی راه‌کار برای یک مسئله درست در همانجایی است که مسئله رخ داده است و لازم است که برای سیاست‌گذاری‌های کلان از امکانات آن بهره برد.

[i] UNESCO Education sector. (2005). United Nation Decades of Education for Sustainable Development (2005-2014): International Implementation Scheme. UNESCO Education Sector.

[ii] یمنی، م و نیازی، ع. (۱۳۸۹). مقایسه برخی عوامل موثر بر کیفیت آموزش دوره‌های کارشناسی ارشد در دانشگاه‌ها. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، ۵۷-۸۰.

[iii] رضایی، م و غلامرضاکاشی، م. (۱۳۸۴) چالش‌های بازتولید هژمونی دولت از طریق گفتمان مدرسه. مجله جامعه‌شناسی ایران، ۳۴-۵۸.

[iv] کریستاکیس، ا. (۲۰۱۶). کودکان در مهد کودک نابود می‌شوند. مجله آتلانتیک، حاتمیان، ع. (مترجم). ترجمان (کد ۷۷۷۲).

[v]  Erickson, M. (2015). Class War: The privatization of childhood, Verso

[vi] آکوچلا، ج. (۲۰۰۸). گرداب تربیت بچه. مجله نیویورکر. جعفری، م. (مترجم) ترجمان (کد ۸۲۵۰).

[vii] گوپنیک، آ. (۲۰۱۶). بیانیه‌ای علیه تربیت فرزند. وال‌استریت ژورنال. شفیعی نسب، ع. (مترجم). ترجمان (کد ۸۱۷۸).

[viii] گرگ، ج. (۲۰۱۵). علیه آموزش خصوصی. مجله سالون. محبعلی، پ (مترجم). ترجمان (کد ۷۳۵۷).

نویسنده: صابر خسروی

دکتر صابر خسروی - با همسا موتور فکرتو روشن کن ...